NGHIÊN CỨU – TRAO ĐỔI: CÓ NÊN BỎ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH ĐỐI VỚI TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY?
- Thứ ba - 10/11/2026 04:19
- In ra
- Đóng cửa sổ này
(Góc nhìn từ thực tiễn yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy và chính sách nhân đạo trong pháp luật hình sự)
Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) năm 2026 đang thu hút sự quan tâm của dư luận và nhận được nhiều ý kiến khác nhau. Đây không chỉ là vấn đề lựa chọn hình phạt mà còn đặt ra yêu cầu cân nhắc giữa tính nghiêm minh, sức răn đe của pháp luật với chính sách nhân đạo, khả năng cải tạo người phạm tội và hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy.
Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) năm 2026 đang thu hút sự quan tâm của dư luận và nhận được nhiều ý kiến khác nhau. Đây không chỉ là vấn đề lựa chọn hình phạt mà còn đặt ra yêu cầu cân nhắc giữa tính nghiêm minh, sức răn đe của pháp luật với chính sách nhân đạo, khả năng cải tạo người phạm tội và hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy.
1. Những quan điểm khác nhau về việc bỏ hình phạt tử hình
Theo dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), cơ quan soạn thảo đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình từ 10 tội danh xuống còn 4 tội danh, trong đó có đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251 Bộ luật Hình sự).
Tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 27/10/2026, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho rằng, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương cải cách tư pháp, thực hiện chính sách hình sự nhân đạo, tạo cơ hội cho người phạm tội cải tạo, sửa chữa lỗi lầm. Thực tế có những người tham gia mua bán ma túy do bị lôi kéo, dụ dỗ, lừa gạt hoặc ép buộc. Việc không phải đối mặt với án tử hình cũng có thể tạo động lực để người phạm tội hợp tác với cơ quan chức năng, cung cấp thông tin, góp phần triệt phá tận gốc các đường dây, nhất là đối tượng chủ mưu, cầm đầu.
Ở chiều ngược lại, một số đại biểu Quốc hội, trong đó có đại biểu Nguyễn Thanh Sang (Thành phố Hồ Chí Minh) và đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp), đề nghị tiếp tục duy trì hình phạt tử hình đối với tội danh này. Các đại biểu cho rằng, ma túy là hiểm họa đối với sức khỏe con người, hạnh phúc gia đình và trật tự, an toàn xã hội; những đường dây mua bán ma túy với số lượng đặc biệt lớn có thể gây ra hậu quả hết sức nghiêm trọng. Do đó, cần duy trì hình phạt nghiêm khắc nhất để bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa tội phạm.
Đại biểu Nguyễn Thanh Sang còn đề nghị nghiên cứu nâng ngưỡng định lượng ma túy để chỉ áp dụng hình phạt tử hình đối với những đối tượng chủ mưu, cầm đầu hoặc mua bán số lượng đặc biệt lớn; đồng thời xem xét, đánh giá lại vấn đề này vào năm 2030.
Theo dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), cơ quan soạn thảo đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình từ 10 tội danh xuống còn 4 tội danh, trong đó có đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251 Bộ luật Hình sự).
Tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 27/10/2026, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho rằng, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương cải cách tư pháp, thực hiện chính sách hình sự nhân đạo, tạo cơ hội cho người phạm tội cải tạo, sửa chữa lỗi lầm. Thực tế có những người tham gia mua bán ma túy do bị lôi kéo, dụ dỗ, lừa gạt hoặc ép buộc. Việc không phải đối mặt với án tử hình cũng có thể tạo động lực để người phạm tội hợp tác với cơ quan chức năng, cung cấp thông tin, góp phần triệt phá tận gốc các đường dây, nhất là đối tượng chủ mưu, cầm đầu.
Ở chiều ngược lại, một số đại biểu Quốc hội, trong đó có đại biểu Nguyễn Thanh Sang (Thành phố Hồ Chí Minh) và đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp), đề nghị tiếp tục duy trì hình phạt tử hình đối với tội danh này. Các đại biểu cho rằng, ma túy là hiểm họa đối với sức khỏe con người, hạnh phúc gia đình và trật tự, an toàn xã hội; những đường dây mua bán ma túy với số lượng đặc biệt lớn có thể gây ra hậu quả hết sức nghiêm trọng. Do đó, cần duy trì hình phạt nghiêm khắc nhất để bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa tội phạm.
Đại biểu Nguyễn Thanh Sang còn đề nghị nghiên cứu nâng ngưỡng định lượng ma túy để chỉ áp dụng hình phạt tử hình đối với những đối tượng chủ mưu, cầm đầu hoặc mua bán số lượng đặc biệt lớn; đồng thời xem xét, đánh giá lại vấn đề này vào năm 2030.
2. Những vấn đề cần cân nhắc
Thứ nhất, cần đánh giá đúng hiệu quả răn đe của hình phạt tử hình. Mặc dù đây là hình phạt nghiêm khắc nhất, thể hiện thái độ lên án mạnh mẽ của Nhà nước đối với tội phạm đặc biệt nguy hiểm, nhưng không thể khẳng định hình phạt càng nặng thì tội phạm càng giảm. Đối với tội phạm ma túy, lợi nhuận bất chính lớn, hoạt động có tổ chức, xuyên quốc gia và phương thức phạm tội tinh vi khiến nhiều đối tượng bất chấp pháp luật. Vì vậy, hiệu quả phòng, chống tội phạm còn phụ thuộc rất lớn vào khả năng phát hiện, ngăn chặn, điều tra và xử lý kịp thời.
Thứ hai, cần phân hóa trách nhiệm hình sự giữa các nhóm đối tượng. Trong một đường dây mua bán ma túy, có đối tượng chủ mưu, cầm đầu, tổ chức, điều hành, thu lợi bất chính lớn; nhưng cũng có người chỉ làm nhiệm vụ giao nhận, vận chuyển, làm thuê hoặc bị lôi kéo, lợi dụng. Do đó, việc xử lý cần xem xét toàn diện vai trò, mức độ tham gia, động cơ, mục đích và các tình tiết cụ thể, bảo đảm công bằng, tương xứng với tính chất, mức độ hành vi phạm tội.
Thứ ba, cần tính đến khả năng hợp tác của người phạm tội. Tội phạm ma túy thường hoạt động theo đường dây, có sự liên kết giữa nhiều địa bàn, thậm chí nhiều quốc gia. Người bị bắt giữ có thể nắm giữ thông tin quan trọng về nguồn cung, đối tượng tổ chức, điều hành và các mắt xích khác. Việc tạo cơ hội cải tạo, hưởng chính sách khoan hồng theo quy định pháp luật có thể khuyến khích họ hợp tác, giúp cơ quan chức năng mở rộng điều tra, triệt phá toàn bộ đường dây.
Tuy nhiên, bỏ hình phạt tử hình không có nghĩa là giảm nhẹ tính chất nguy hiểm của tội phạm ma túy. Hình phạt thay thế phải đủ nghiêm khắc, bảo đảm cách ly lâu dài những đối tượng đặc biệt nguy hiểm khỏi xã hội và đáp ứng yêu cầu phòng ngừa chung.
3. Quan điểm và đề xuất
Từ những phân tích trên, có thể thấy cả hai phương án giữ hoặc bỏ hình phạt tử hình đều có những cơ sở pháp lý, thực tiễn nhất định. Tuy nhiên, việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy là phương án có thể cân nhắc theo hướng nhân đạo, tiến bộ, nhưng phải đi kèm với những điều kiện bảo đảm chặt chẽ.
Theo đó, cần quy định hình phạt thay thế đủ nghiêm khắc, tương xứng với tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng của hành vi; hoàn thiện cơ chế phân hóa trách nhiệm hình sự, không đánh đồng người chủ mưu, cầm đầu với người có vai trò thứ yếu. Đồng thời, tăng cường năng lực điều tra, phối hợp liên ngành, hợp tác quốc tế; tập trung truy tìm nguồn cung, triệt phá các đường dây và thu hồi tài sản do phạm tội mà có. Đặc biệt, cần thường xuyên đánh giá tác động của chính sách để kịp thời điều chỉnh khi cần thiết.
Có thể khẳng định, phòng, chống ma túy là cuộc đấu tranh lâu dài, phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Việc có nên bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy cần được xem xét khách quan, toàn diện trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Điều quan trọng không chỉ là duy trì hình phạt nghiêm khắc nhất, mà phải nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý, triệt phá tận gốc các đường dây, nhất là những đối tượng chủ mưu, cầm đầu.
Mục tiêu cao nhất của chính sách hình sự không chỉ là trừng trị người phạm tội mà quan trọng hơn là ngăn chặn tội phạm, bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân, hạn chế thấp nhất những hậu quả do ma túy gây ra và hướng tới xây dựng một xã hội an toàn, lành mạnh, không có ma túy.