KỶ NIỆM NGÀY TRUYỀN THỐNG LUẬT SƯ (10/10/1945 – 10/10/2026): “Cho đi là nhận lại”- Niềm vui theo về
Cùng với sự phát triển của xã hội và hội nhập quốc tế, chính sách, pháp luật đã có nhiều chuyển biến theo hướng tích cực và dân chủ hơn. Các đối tượng yếu thế trong xã hội Việt Nam và những bị can, bị cáo có hành vi phạm tội có khung hình phạt đến tù chung thân hoặc tử hình... được Nhà nước bảo hộ bằng những chế định bào chữa miễn phí thông qua hình thức chỉ định Luật sư, người bào chữa. Tuy nhiên, cơ chế thực thi ở đâu đó vẫn còn chưa theo kịp với sự phát triển của xã hội. Nghề Luật sư cũng nằm trong bối cảnh chung đó.
Đến với nghề, mỗi Luật sư đều chấp nhận cho mình một đánh giá không mấy tích cực của xã hội khi bước vào con đường làm “Thầy cãi”. Từ đó, xuất hiện tình trạng người này “cãi” đúng, người kia “cãi” chưa đúng vì những lý do khác nhau. Với đánh giá, “hàng miễn phí bao giờ cũng đi đôi với chất lượng không đảm bảo” đều cho kết quả sai với mọi trường hợp cho Luật sư chân chính.
Tôi được cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Gia Lai chỉ định bào chữa cho bị cáo L.Q.H, sinh ngày 11/08/2005 (xã P.M.B, tỉnh G.) bị truy tố về tội "Giết người" theo quy định tại điểm n khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Qua nghiên cứu hồ sơ vụ án, tài liệu có liên quan, tôi đã đặt niềm tin vào công lý để tìm ra phương pháp làm giảm trách nhiệm hình sự của bị cáo thông qua đánh giá vai trò của bị cáo, các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự gắn với việc khai thác và sử dụng tối đa các yếu tố về nhân thân của bị cáo.
Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Gia Lai, vụ việc xảy ra vào đêm 22/3/2025, trong tổng số 9 bị cáo bị truy tố về tội giết người “có tính chất côn đồ” theo Điểm n, Khoản 1, Điều 123 BLHS, có thể đánh giá rằng: bị cáo L.Q.H. tham gia chỉ với vai trò giúp sức ở tội “giết người”. Có tất cả 8 bị cáo khác trong vụ án, là chủ mưu, là người thực hành, giúp sức một cách tích cực; sử dụng loại dao Thái Lan để đâm vào vùng trọng yếu của bị hại, đều bị truy tố tội giết người. Vai trò tham gia của bị cáo L.Q.H., không bàn bạc và chuẩn bị hung khí; chỉ khi bị rủ rê và lôi kéo thì bị cáo mới đồng ý tham gia. Bị cáo L.Q.H chỉ có hành vi rượt đuổi; không trực tiếp xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của bị hại T.C.L. (thương tích 15%), chỉ là người giúp sức nhưng có vai trò không đáng kể.
Theo quy định của Bộ luật hình sự, trong quá trình xét xử, Tòa án phải đánh giá tính chất, mức độ của hành vi, hậu quả thiệt hại. Trong giới chuyên môn, không một ai không biết đến, muốn “rớt” xuống khung liền kề (nhẹ hơn); thì điều kiện bị cáo phải có ít nhất 02 tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 Bộ luật hình sự. Trường hợp phạm tội chưa đạt, hình phạt áp dụng không quá ¾ khung hình phạt đã quy định. Trong trường hợp cụ thể của bị cáo L.Q.H, xét thấy đã thành khẩn khai báo; ăn năn, hối cải mới chỉ một tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 nói trên và bị truy tố ở khung tăng nặng; nếu không thể có thêm một tình tiết giảm nhẹ nữa thì chắc chắn L.Q.H sẽ chịu một mức án cao, trong khi tuổi đời bị cáo mới vừa bước qua 18. Gặp bị cáo ở Trại tạm giam, cùng với việc tìm cách liên hệ với gia đình là mẹ bị cáo, tôi đã có nhiều động thái tích cực nhằm giúp đỡ về mặt pháp lý. Bằng cái tâm của mình và trách nhiệm của Luật sư, bản thân tôi có nhiều trăn trở, cuối cùng tôi đã dự thảo giúp bị cáo các đơn xin bải nại, đề nghị giảm trách nhiệm hình sự; khai thác thêm yếu tố nhân thân gia đình khó khăn, neo đơn (trong lý lịch, thể hiện bị cáo có cha nhưng thực tế đã bỏ đi khỏi địa phương khi bị cáo chưa được 4 tuổi), chính quyền địa phương xác nhận, đề nghị hội đồng xét xử cân nhắc. Tuy nhiên, vì hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, gần đến ngày xét xử, trong khi bị hại làm nghề biển nên việc gặp để thỏa thuận việc bồi thường bị trở ngại. Bị hại vắng mặt lần thứ nhất, phiên tòa phải hoãn lại; đến trước ngày phiên tòa thứ hai được mở, với sự giúp đỡ của Luật sư, gia đình bị cáo đã thỏa thuận được việc bồi thường. Các tài liệu này, đã được chuyển đến hội đồng xét xử trước khi khai mạc phiên tòa; đáp ứng được yêu cầu “có thêm một tình tiết giảm nhẹ thứ hai”, bị cáo L.Q.H được chuyển từ khung hình phạt “12 -20 năm, tù chung thân hoặc tử hình” xuống khung “7-15 năm tù”.
Niềm vui khi luận cứ bào chữa của Luật sư đã được hội đồng xét xử chấp nhận, phạt bị cáo L.Q.H dưới mức thấp nhất của khung hình phạt liền kề sau khi áp dụng chế định “phạm tội chưa đạt”. Hội đồng xét xử Tòa án Nhân dân tỉnh Gia Lai đã tuyên phạt bị cáo với mức án 6 năm tù giam về tội giết là đúng với tính chất, mức độ và hậu quả; đạt được yêu cầu công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm; đảm bảo tính răn đe nhưng qua đó cũng đã thể hiện tính nhân văn sâu sắc.
Niềm vui lớn nhất của người Luật sư không nằm ở một vụ án thành công, mà còn là khi công sức của mình có thể mang đến một cơ hội tốt đẹp hơn cho một con người. Bào chữa miển phí cho bị cáo, tôi rất trân trọng khoảnh khắc khi hội đồng xét xử chấp nhận luận cứ bào chữa; xem xét các tình tiết giảm nhẹ và đánh giá các yếu tố về nhân thân để chuyển khung hình phạt và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với thân chủ. Đó là niềm vui giản dị nhưng sâu sắc, đẹp đẽ của chuyện đời, chuyện nghề; bởi phía sau một bản án là số phận, một gia đình và cả một cơ hội để một con người sửa chữa lỗi lầm, làm lại cuộc đời. Với người Luật sư, được góp phần nhỏ bé để bảo vệ công lý và trao thêm hy vọng cho người yếu thế chính là ý nghĩa đẹp đẽ của nghề nghiệp. Trong cuộc sống, giúp người trong hoàn cảnh khó khăn, không nhất thiết “phải có cái gì mới giúp” mà với tâm niệm “cho đi là nhận lại - Niềm vui theo về”. Đó mới thật sự là hạnh phúc khi mỗi chúng ta biết nâng niu từng khoảnh khắc; hiến dâng từng quả ngọt cho đời.
Tôi được cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Gia Lai chỉ định bào chữa cho bị cáo L.Q.H, sinh ngày 11/08/2005 (xã P.M.B, tỉnh G.) bị truy tố về tội "Giết người" theo quy định tại điểm n khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Qua nghiên cứu hồ sơ vụ án, tài liệu có liên quan, tôi đã đặt niềm tin vào công lý để tìm ra phương pháp làm giảm trách nhiệm hình sự của bị cáo thông qua đánh giá vai trò của bị cáo, các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự gắn với việc khai thác và sử dụng tối đa các yếu tố về nhân thân của bị cáo.
Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Gia Lai, vụ việc xảy ra vào đêm 22/3/2025, trong tổng số 9 bị cáo bị truy tố về tội giết người “có tính chất côn đồ” theo Điểm n, Khoản 1, Điều 123 BLHS, có thể đánh giá rằng: bị cáo L.Q.H. tham gia chỉ với vai trò giúp sức ở tội “giết người”. Có tất cả 8 bị cáo khác trong vụ án, là chủ mưu, là người thực hành, giúp sức một cách tích cực; sử dụng loại dao Thái Lan để đâm vào vùng trọng yếu của bị hại, đều bị truy tố tội giết người. Vai trò tham gia của bị cáo L.Q.H., không bàn bạc và chuẩn bị hung khí; chỉ khi bị rủ rê và lôi kéo thì bị cáo mới đồng ý tham gia. Bị cáo L.Q.H chỉ có hành vi rượt đuổi; không trực tiếp xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của bị hại T.C.L. (thương tích 15%), chỉ là người giúp sức nhưng có vai trò không đáng kể.
Theo quy định của Bộ luật hình sự, trong quá trình xét xử, Tòa án phải đánh giá tính chất, mức độ của hành vi, hậu quả thiệt hại. Trong giới chuyên môn, không một ai không biết đến, muốn “rớt” xuống khung liền kề (nhẹ hơn); thì điều kiện bị cáo phải có ít nhất 02 tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 Bộ luật hình sự. Trường hợp phạm tội chưa đạt, hình phạt áp dụng không quá ¾ khung hình phạt đã quy định. Trong trường hợp cụ thể của bị cáo L.Q.H, xét thấy đã thành khẩn khai báo; ăn năn, hối cải mới chỉ một tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 nói trên và bị truy tố ở khung tăng nặng; nếu không thể có thêm một tình tiết giảm nhẹ nữa thì chắc chắn L.Q.H sẽ chịu một mức án cao, trong khi tuổi đời bị cáo mới vừa bước qua 18. Gặp bị cáo ở Trại tạm giam, cùng với việc tìm cách liên hệ với gia đình là mẹ bị cáo, tôi đã có nhiều động thái tích cực nhằm giúp đỡ về mặt pháp lý. Bằng cái tâm của mình và trách nhiệm của Luật sư, bản thân tôi có nhiều trăn trở, cuối cùng tôi đã dự thảo giúp bị cáo các đơn xin bải nại, đề nghị giảm trách nhiệm hình sự; khai thác thêm yếu tố nhân thân gia đình khó khăn, neo đơn (trong lý lịch, thể hiện bị cáo có cha nhưng thực tế đã bỏ đi khỏi địa phương khi bị cáo chưa được 4 tuổi), chính quyền địa phương xác nhận, đề nghị hội đồng xét xử cân nhắc. Tuy nhiên, vì hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, gần đến ngày xét xử, trong khi bị hại làm nghề biển nên việc gặp để thỏa thuận việc bồi thường bị trở ngại. Bị hại vắng mặt lần thứ nhất, phiên tòa phải hoãn lại; đến trước ngày phiên tòa thứ hai được mở, với sự giúp đỡ của Luật sư, gia đình bị cáo đã thỏa thuận được việc bồi thường. Các tài liệu này, đã được chuyển đến hội đồng xét xử trước khi khai mạc phiên tòa; đáp ứng được yêu cầu “có thêm một tình tiết giảm nhẹ thứ hai”, bị cáo L.Q.H được chuyển từ khung hình phạt “12 -20 năm, tù chung thân hoặc tử hình” xuống khung “7-15 năm tù”.
Niềm vui khi luận cứ bào chữa của Luật sư đã được hội đồng xét xử chấp nhận, phạt bị cáo L.Q.H dưới mức thấp nhất của khung hình phạt liền kề sau khi áp dụng chế định “phạm tội chưa đạt”. Hội đồng xét xử Tòa án Nhân dân tỉnh Gia Lai đã tuyên phạt bị cáo với mức án 6 năm tù giam về tội giết là đúng với tính chất, mức độ và hậu quả; đạt được yêu cầu công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm; đảm bảo tính răn đe nhưng qua đó cũng đã thể hiện tính nhân văn sâu sắc.
Niềm vui lớn nhất của người Luật sư không nằm ở một vụ án thành công, mà còn là khi công sức của mình có thể mang đến một cơ hội tốt đẹp hơn cho một con người. Bào chữa miển phí cho bị cáo, tôi rất trân trọng khoảnh khắc khi hội đồng xét xử chấp nhận luận cứ bào chữa; xem xét các tình tiết giảm nhẹ và đánh giá các yếu tố về nhân thân để chuyển khung hình phạt và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với thân chủ. Đó là niềm vui giản dị nhưng sâu sắc, đẹp đẽ của chuyện đời, chuyện nghề; bởi phía sau một bản án là số phận, một gia đình và cả một cơ hội để một con người sửa chữa lỗi lầm, làm lại cuộc đời. Với người Luật sư, được góp phần nhỏ bé để bảo vệ công lý và trao thêm hy vọng cho người yếu thế chính là ý nghĩa đẹp đẽ của nghề nghiệp. Trong cuộc sống, giúp người trong hoàn cảnh khó khăn, không nhất thiết “phải có cái gì mới giúp” mà với tâm niệm “cho đi là nhận lại - Niềm vui theo về”. Đó mới thật sự là hạnh phúc khi mỗi chúng ta biết nâng niu từng khoảnh khắc; hiến dâng từng quả ngọt cho đời.
Tác giả bài viết: Ths. Ls Phạm Dân - Đoàn Ls tỉnh Gia Lai
Danh mục